Isa Boletini

[Gëzim Marku]

Isa Boletini lindi në fshatin Boletin të Mitrovicës më 16 janar 1864. Fati e solli që po në atë muaj të vitit 1916, tashmë në moshën 52-vjeçare të vritet në pabesi së bashku me njerëzit më të afërt të tij, dy djemtë, dy nipat e tre bashkëluftëtarët që nuk i'u ndanë deri në rrahjet e fundit të zemrës. Në këtë hark kohor të moshës së tij të prerë, 35 vjet Isa Boletini i vuri në shërbim të atdheut e të kombit i lidhur me një nga drejtimet më themelore të lëvizjes kombëtare shqiptare, me luftën e armatosur për çlirim dhe bashkim kombëtar.

Në fillim si luftëtar e më vonë si prijës, Isa Boletini u rrit së bashku me lëvizjen e armatosur kundërosmane të fundit të shekullit XIX e fillimit të shekullit XX. Në këtë proces ai mësoi dhe fitoi mjaft cilësi të vyera, të cilat do t'i vlejnë në përpjekjet për organizimin e udhëheqjen ushtarake të kësaj lëvizjeje. Tiparet e një udhëheqësi ushtarak ai i shfaqi që në kontaktet e para me taborret osmane i rrethuar prej tyre në kullën e Boletinit në fundit e shekullit XIX. Këto tipare do të formoheshin e zhvilloheshin plotësisht dhe do të shfaqeshin me tërëë madhështinë e tyre gjartë kryengritjeve të mëdha të viteve 1910-1912, e veçanërisht në betejat e zhvilluara në Grykën e Carralevës në maj 1910 dhe në betejat e maj-korrikut të kryengritjes së vitit 1912. Për shkallën e lartë të organizimit dhe mënyrën e drejtimit të kryengritësve, oficerët turq e vlerësuan Isa Boletinin dhe krerët e tjerë kryengritës si njerëz të shkolluar e specialistë të zotë, të cilët sipas tyre, nuk mund të ishin shqiptarë. Ndërsa, shtypi i kohës e vlerësoi Isanë si gjeneral të ushtrisë shqiptare.

Bashkimin e popullit shqiptar në luftën kundërosmane, ai e shihte si faktorin kryesor të brendshëm për arritjen e fitores. "Kur të bashkohen të gjithë shqiptarët, do të theksonte Isai, e të lidhin ndër vedi një besë shqiptare, do të jemë të zotë të përzomë urdinë e turkut jo me armë, por edhe me hunjtë e gardhit". Kjo u arrit në Kryengritjen e Përgjithshme të vitit 1912. Në kuadrin e përgatitjeve të kryengritjes brenda vendit, hyjnë edhe përpjekjet e Isa Boletinit e të krerëve të tjerë për të siguruar një mbështetje e bashkëpunim me vendet fqinje. Në kushtet e refuzimit të një bashkëpunimi të tillë nga Mali i Zi dhe Bullgaria, Isa Boletini i nxitur nga nevojat e kryengritësve për armë e municion, u mundua të shfrytëzojë prirjet e Serbisë për të bashkëpunuar me kryengritësit shqiptarë.

Isa Boletini punoi intensivisht për organizimin e kryengritjes. Ai mori pjesë në Kuvendin e Junikut përkrah grupit autonomist dhe miratoi programin politik me kërkesën themelore për autonominë e Shqipërisë. Për realizimin e këtij programi, ai në bashkëpunim me Hasan Prishtinën e krerë të tjerë, drejtuan forcat kryengritëse për çlirimin e qyteteve kryesore të Kosovës. Sukseset e njëpasnjëshme të kryengritjes e detyruan Portën e Lartë të ulej në bisedime me shqiptarët. Më pas, fillimi i Luftës Ballkanike në tetor 1912 e gjeti Isa Boletinin përkrah bashkëluftëtarëve të tij në hapësirën e midis Ibrit dhe Llapit. Pas rënies së Podujevës në duart e serbëve, Isai u tërhoq në drejtim të Shalës për t'u prerë hovin ushtrive serbe që vinin në drejtim të Mitrovicës. Rrethimi i Mitrovicës nga forcat serbe e detyroi Isa Boletinin të tërhiqej në drejtim të Prizrenit e prej andej në krahinat ende të papushtuara për të vijuar më tej luftën për mbrojtjen e vendit. Në Sllovë të Dibrës, Isai mësoi për aktin e madh politik kombëtar që po përgatitej në Vlorë. Vetëm aty ai pa shpëtimin e Kosovës dhe viseve të tjera shqiptare të pushtuara nga ushtria e Aleancës Ballkanike.

I zgjedhur si delegat i Kosovës, në krye të 100 luftëtarëve kosovarë ai u nis për në Vlorë. Në sheshin e flamurit për herë të parë ai u takua me Ismail Qemalin. Shtrëngimin e dorës së tij Isa Boletini e shoqëroi me urimin "Të lumtë dora Ismail Qemali" dhe mori prej plakut të urtë të Vlorës vlerësimin më të lartë për kontributin që ai kishte dhënë për shpalljen e pavarësisë "Ti më dhe krahun e fuqishëëm Isa Boletini".

Vëmendjen e Isa Boletinit, ashtu si edhe të atdhetarëve të tjerë, e tërhiqte çështja e kufijve të shtetit shqiptar. Isai u zgjodh në përbërjen e delegacionit të qeverisë së Vlorës që u nis në Londër si përfaqësues i Kosovës, fati i të cilës do të përcaktohej në Konferencën e Ambasadorëve. Vendimet e padrejta që mori Konferenca e Londrës duke lënë jashtë kufijve më shumë se gjysmën e kombit shqiptar, përforcoi bindjen tek Isai se një padrejtësi të tillë do ta zgjidhte vetë populli shqiptar. Fillimi i Luftës së Parë Botërore e gjeti Isa Boletinin në Malësinë e Gjakovës. Përqëndrimi i forcave ushtarake serbe e malazeze në kufirin shqiptar dhe bashkëpunimi i tyre me reaksionin brenda vendit e detyroi Isanë të linte Krasniqen e të zbriste në Shkodër, tashmë në gjendje të rëndë shëndetësore e në kushte tejet të vështira ekonomike, pasi gjithë pasurinë e tij e kishte vënë në shërbim të luftës për liri e pavarësi.

Në qershor 1915 forcat malazeze rrethuan Shkodrën. Për të mos rënë në dorë të tyre, Isai kërkoi strehim në Konsullatën Franceze në Shkodër dhe i kërkoi nënkonsullit që ta ndihmonte për t'u larguar në një vend asnjanës ose të ndërhynte pranë qeverisë së Malit të Zi dhe Serbisë që të lejonin kthimin e tij pranë familjes në Mitrovicë. Në qoftë se nuk do t'i realizoheshin kërkesat, Isai kishte vendosur që me çdo sakrificë të çante natën rrethimin e forcave malazeze e të largohej nga Shkodra. Por, qeveria franceze vendosi t'ia dorëzojë Isa Boletinin Malit të Zi, duke u bërë kështu drejtpërdrejtë pjesëmarrëse në krimin e shëmtuar që serbo-malazezët kryen ndaj Isait te Ura e Podgoricës.

[Leonardi]

Prijesi qe u kthye ne Legjende

Nga Gjergj Nikprelaj - Koha Jone

Isa Boletini, atdhetari dhe prijesi i madh i popullit shqiptare qe doli nga gjiri i popullit dhe u vu ne krye te revolucionit fshatar ne vitet e kryengritjeve te medha te armatosura antiosmane te Rilindjes Kombetare Shqiptare, deri ne vitin 1912, ne Kosove.U vra nga policia malazeze me 23. janar 1916, ne Podgorice, pasi qe Qeveria franceze e tradhtoi dhe ia dorzoi konsullit te Malit te Zi ne Shkoder. Historianet, dhe biografet e Isa Boletinit, pohojen se ai qysh ne moshen shume te re u rrallite ne anen luftetarve te Lidhjes Shqiptare te Prizrenit, ne themelimin e se ciles me 10 qershor 1881, mori pjese edhe vet, me trimat e fisit te tij ( Isniqit ), te Shalese Bajgores.

Siç dihet, Isa Boletini mori pjese ne betejen historike te Slivoves, me 22 prill 1881, kunder ushtrise Perandorake Otomane.

Shala e Boletinit, fisi i tij Isniqi, vazhdoj traditen shekullore te pareve, qe tere jeten e kalonin neper luftera, here me Turqi, e here me Serbi e Mal te Zi. Isa Bei u ngrite nga luftetari i thijesht, ne nje nga prijesit me te njohur te popullit tone ne kohen e lufterave te armatosura antiosmane.

Isa Boletini ishte i pari ne kushtrim te luftes per mbrojtjen e Shqypnise i pari mbeti edhe ne zemrat e popullit shqiptare te Kosoves, ne veçanti dhe Shqiperise ne pergjithesi. Ne kuvend te burrave, fjala e tij kishte peshe te madhe ne gjithe Kosove. Eshte e pa dyshimet se ai u be figura me e njohur dhe me e spikatur protagoniste e Levizjse armatosur kombetare shqiptare. Ai u rrit bashke me hallet e popullit. Vertet, ne arenene diplomatike nderkombetare nuk gezonte prestigjin e Ismail Qemalit,Hasan Prishtines, Nexhip Drages, Luigj Gurakuqi etj.Por, sipas fakteve historike,ne ballin e luftes ishte i pashoq. Mprehtesia e tij dhe talenti i arti ushtarak shkelqnin. Ai nuk kishte dale nga akademia ushtarake, por nga " mesojtoria e traditese popullore shqiptare "e trasheguar brez pas brezi, ku kishin mesuar trimat e Kosoves, qe te jene gjithmone te gateshem per te flijuar edhe jeten e vet per çlirimin kombetar. Si veproi ky kolos i popullit tone dhe gjithe familja e tij kreshnike.Isa Boletini e lidhi jeten e vet dhe te familjes me fatin e atdheut. Ata kane qene shembulle i gjalle gjate shekulli te kaluar, luftuan dite e nate me pushke ne dore kunder nje okupatori shume te eger i cili synonte te pervetesonte token shqiptare ( Dardanine) dhe trevat tj. per gjithmone, me intrigat e Rusise Cariste dhe Fuqive te Medha europiane te kohes.

Ushtria osmane ne te kaluaran kishte sulmuar Isa Boletinin shume here, por, pa sukses. Ne betejen e vitit 1892, po ashtu edhe me 1895, por, krytrimi i Kosoves, me shaljanet e tij mbrohej heroikisht.

Ne Kuvendin e Pejes ne mbarim te vitit 1897, te cilin e krysonte patrioti i njohur Haxhi Zeka e Riza Kryeziu ( Gjakova ), Isa Boletini kishte marre pjese me disa bashkevendas te tij qe perfaqsonin vendelindjen e tij. Po ashtu, ata ishin pjesemarrese edhe ne Kuvedin e Lidhjes se Pejes, qe u mbjte me 23-29 janar te vitit 1899 nene kryesine e H. Zekes. Ne kete tubim te rendesishem, njezeri u mbeshteten vendimet per formimin e ushtrise vullnetare shqiptare e cila kishte detyre te mbronte edhe kufijte e jashtem nga sulmet serbe e tjera. Ne, ketu ne kete veshtrim te shkurter nuk kemi mundesi qe te flasim me gjate per rolin historik te Lidhjes shqiptare te Pejes.

* * *

Ne vitin 1901 Shaljante nene udheheqjen e Isa Boletinit kishin shkuar ne Pazare te Ri per te liruar Aqif Pazarin, qe i cili anonte ne dobi te popullit te shtypur. Ne vjeshte te vitit 1902, Isa Boletini kishte organizuar fushaten e kundershtimit te hapjes te konsullates ruse, dhe emerimin e Grigor Shqerbinit - konsull ne Mitrovice. Dihet fati i tij, pasi ishte vu ne krye te ushtrise osmane ne lufte kunder kryengritesve shqiptare, ku kishte pas, si pas te dheneve historike( ushtarake), me se 100 shqiptare te vrare ne betejen e fshatit Shupkofc qe ishin nga Shala e Bajgores. Ne lidhje me Vendimet e aprovuara ne Kuvendin e Krerve te Gjakoves, me 15 janar te vitit 1903, bashkelutetaret e Boletinit kishin dhene pelqimin e vet.

Disa kohe me pare Porta e Larte, per ta pasur nenkontrollin e vet e pate syrgjynos Isa Boletinin ne Stambolle. Ne trazirat e vitit 1904 ne Mitrovice kishin marre pjese bashkeluftetaret e Ises i cili u lirua nga internimi, ne shkurt evitit 1906 dhe u kthye ne vendlindjen e vet. Se atij " me shume i pelqenin guret e Boletinit, sesa sarajet e Abdyl Hamitit"! Boletini, pastaj, vizitoi shume vende ne Peshter, Malesine e Dukagjinit, Rozhajs e tj. me qellim me organizuar popullin per lufte kunder turqve. Pas konfliktit me Isen, kajmekani i Mitrovices Hajdar- Beu Lekiqi tuboj ushtrine me qellim me vra Isen, ose per ta kapure.gjalle. Me 22 nentor 1908 ne fshatin e lindjes te tij erdhi deri te sulmi i ashper kunder Ises dhe bashkeluftetarve te tij. Ne kete rast u vrane 30 turq dhe 3 shqiptar, nder te cilet edhe axha i Ises.

Siç dihet historikisht, ne korrik te vitit 1908 shpertheu Revolucioni xhonturk i cili shkaktoi rremunje dhe tronditje te medha ne pjesen evropiane te Turqise. Reformat e levizjes oficerve xhonturq paten qellim per t(ia rikthyer shkelqimin e vjeter, fuqin dhe famen"te semurite te Bosforit"- Perandorise Osmane. Perforcimin e pushtetit dhe stabilizimin e rrethanave ekonomike ne pjesen ballkanike te shtetit, sidomos ne "Arnautlluk" qe i kishte dal dore pushtetit qendror te Stambollit.

Xhonturqit me 23 korrik te vitit 1908 ne Selanik shpallen Kushtetuten e Mid(hat Pashes te vitit 1876, e cila garantonte " te drejtat e barabarta te gjithe popujve!"Kjo ishte nje tradhti e madhe nga xhonturqit, se ata edhe pse filluan zbatimin e premtimeve te veta, seshpejti harruan obligimet qe i kishin dhene popullit shqiptare e tjerve,si kushte per mbeshtetjen paraprake- rrezimin nga froni mbreteror ( pushteti ) sulltan Abdyl Hamitit te II.

Duke iu besuar premtimeve te Komitetit Xhonturk, dhe duke pritur se poziten e vet nacionale ne Perandorin Osmane dota zgjidhin ne menyre paqesore, Kuvendi i Ferizajit nga 2. deri me 28 07 1908, vendosi ( dha besen ), te perkrah Komitetin Xhonturk " Bashkim dhe Perparim." Perkatesisht kursin e tyre politik. Per kete vendim ishin dekalaruar te paret prijesit e popullit Isa Boletini, Baram Curri e shume tjere.

Ne mesin e gushtit 1908, Isa Boletini, ra ne konflikt, persri me kajmekanin e Mitrovices Hajdar Beun, per shkak se ky ia kishte ndaluar I. Boletinit dhe njerzve te tij mbajtjen publike te armeve ne qytet. per k-te arsye Isa u terhoq ne fshatin e vet Boletin dhe vazhdoi veprimtarine e vet politike kunder qeverise. Ai u lidh me nje numer te krerve te fiseve, siç ishin: Zenel Vuciterna, Zenel Beu, nga Peja dhe shume tjere. Me 22 nentor 1908, Hajdar Beu tentoj ta zhduki Levizjen e Shales Bajgores dhe prijesin e tyre Isen i cili ne kete ndeshje ka qene plagosur.

Pas kesaj ngjarje ushtria perandorake dogji kulen e Boletinit, ne shenje hakmarrje. Ne fund te marsite vitit 1909 turqit organizuan persri sulmin me te njejtin qellim. Mirepo, duke ditur paraprakisht se çka e priste, Boletini organizoi mbrojtje te suksesshme. Atehere xhonturqit kerkuan nga kreret e fisit te Ises, Isniqit qe ta dorzonin ate.Fisi i tij e refuzoj kete kerkim njezeri te pushtetit turk ne Mitrovice. Per t(u hakmarre, turqit ne stilin e vet, persri u vune zjarrin kullave te krerve te padegjuar. Me ne fund kajmekani i Mitrovices shpalli ne kerkim koken e Boletinit me shperblim prej 150 lirash, per ate qe do ta kape gjalle apo ta vras!

* * *

Pas ketyre ngjarjeve, ne maj te vitit 1909, flaka e kryengritjes perfeshiu Kosoven dhe Dukagjinin. Konflikti u perhap ne Malesine e Dibres dhe ne zonen e Pazarit te Ri e gjetiu.Xhavit Pasha shkatrronte fshatrat shqiptare. Vetem ne Lume hasi ne qendrese luftarake.Rrolin krysor te vetembojtjes e luante Boletini me disa krere te tjere.

Isa Boletini me Idriz Seferin dhe Hysein Budakoven e tjere udheheqi Kryengritjen e madhe antiosmane te Rilindjes Kombetare te vitit 1910 ne Kosove.Kjo revolte e popullit shqiptare te Kosoves u gjend ne qender te opinionit publik evropiane te asaj kohe. Ajo ngjalli interesim, shprese dhe entuziazem te madh, aq me pare, sepse i prishi planet e fuqive te medha evropiane dhe fqinjeve shovinist.

Kryengritja e Kosoves e vitit te larte permendur, gjithashtu pate jehone te madhe ne Shqiperi dhe ne kolonit shqiptare. Porta e Larte i perdori gjithe mjetet si e kishte zakon, ryshetin e disa bajraktarve,dergoj ekspedita ushtarake ndeshkuse dhe perdori intriga tjera propagandiste, per te penguar ndikimin e kesaj kryengritje ne viset tjera shqiptare, posacerishte, ne Malesine e Mbishkodres, ku plasi Kryengritja e vitit pasuas 1911.

Ne luften e Grykes te Caraleves, ne krye te forcave kryengritse ishte kryetrimi i guximshem Isa Boletini i cili, sipas burimeve te njohura, dispononte me afer 8000 luftetar te armatosur dobet. Kurse, ushtrine turke e cila kishte 20.000 veta te armatosur me arme moderne te kohes e komandonte gjenerali famkeq Shevfqet Turgut Pasha. Dy pikat strategjike, ne betejen e Grykes se Caraleves dhe te Grykes se Kaçanikut, ku komandonte trimi legjendar Idriz Seferi, ishin pikat me te rendesishme ushtarko-strategjike ne Kosove, ku u zhvilluan betejat me te pergjakshme dhe me te medha deri atehere, gjokes per gjokes, qysh nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit.

Duke qene se, ishte epersia shume e madhe ne anen e ushtrise otomane, per kete shkak, forcat kryengritese thyen rrethimin turk per te shpetuar koken dhe u terheqen ne drejtime te ndryshm. Ne keto beteja palet nderluftuese patene humbje te medha.

Populli yne e beri te pa vdekshme betejen e Kaçaniku me kteo vargje:

" Kaçanikut rafti pika/ Nuk po din se çka asht frika/Nand sahat tue u there me thika.

Me kryengritjen e pergjitheshme te vitit 1912, perfundoi sundimi pese shekullor i Turqise ne Ballkan pergjithemone.

Isa Boletini ishte dora e djathet e udheheqesit te kesaj lufte asan Prishtines. Ata u takuan disa here, para se te fillonte kryenggritja e fundit. Boletini me shoke ka organizuar beselidhjet neper trevat e Kosoves, me qellim me filluar luften.

Kuvendi i Junikut, qe u mbajte me 21-25 maj te vitit 1912, pate rendesi vendimtare per forcimin e beselidhjeve.

Beteja te ashpra u zhvilluan ne Gyken e Kulines dhe ne gjithe qytetet e Kosoves.Turqit dorezuan pushtetin. Fillimi i luftes u shenuar me ngitjen e flamurit shqiptare, ne vendin e qujur Veskovec. Tashti, qysh atehere quhet Kodra e Bajrakut.

Me 9 gusht, Hasan Prishtina i paraqiti Portes se Larte Kerkimet e shqitarve, ne 14 pika. Pasi Qeveria Otomane vonoi me pergjegjejen e vet, forcat shqiptare nene udheheqjen e Isa Boletinit,Hasan Prishtines, Bajram Currit, Riza Kryeziu e tjerve, me 11 gusht 1911. hyne ne Shkup.

Ne kete raste shqipraret deklaruan, se ata nuk luftojen per t(ia zegjtur jeten Turqise,por, per t(i dale zot tokes ame. Pasi, ushtria perandorake deshtoi ne gjithe frontete. Shqiptaret, edhe pse ishin dorethate, pa arme, tetuan te mbronin vendin e vet.

Aleanca Ballkanike, i ktheu armet drejte popullit shqiptare, Isa Boletini u vu ne krye te çetavet vullnetare ne lufte kunder okupatorit serbe...

Pastaj,Isa Boletini shkoi ne Vlore ne krye te Delegacionit ushtarak te Kosoves, per te marre pjese ne ngritjen e flamurit dhe formimin e Qeverise te Perkoheshme me 28 Nen tori 1912, te kryesuar nga diplomati i fameshem Ismail Qemali. Boletini me djemet e Kosoves ishte garda e pare e Qeverise te Vlores. Ai si antar i Delegacionit shqiptare, te kryesuar nga kryetari i qeverise te Vlores Ismail Qemali vizitoj Londren, ku shqiptaret protestonin kunder coptimi te Shqiperise Etnike, nga Konferenca e Ambasadorve.

* * *

Mbreti i Malit te Zi, Nikolla, shume here, para diplomateve te akredituar ne Cetine, shprehej se Mali i Zi pa Shkodren nuk mund te jetoj! Ai ne fillim te Luftes se Pare Boterore kishte pushtuar Shqiperine e Veriut (Malesine e Shkodres). Ne mbarim te qershorit te vitit 1915 ushtria e tij okupoi Shkodren. Heren e pare e kishte pushtuar me 1913, kur gjeneralli Esat Pashe Toptani ia kishte dorezuar Shkodren Malit te Zi. Megjihese Shkodra ishte e rrethuar nga ushtria e okupatorit dhe ishte pa buke, luftonte heroikisht kunder horedhive serbo-malaziase. Sipas burimeve historike, E.Toptani, ka luajtur rol te dyfishte kunder popullit te tij, per interesat e Malit te Zi dhe Serbise.

Ne veren e vitit 1915 Isa Boletini me te afermit e tij ishte ne Shkoder, kur konsulli francez Bikok, e ftoi me anen e Prenk Bib Dodes. Diplamati francez i tha: "Ju fton ambasadori yne ne Cetine. Tashti si Shkora si Cetina njesoj jane! Sipas urdhertit te Ministrise se Puneve te Jashtme, ambasadori yne atje do t(ju percjelle per te shkuar ne ndonje shtet neutral".Isa Bolentini, edhe pse e njihte mire politiken e Malit te Zi, per fat te keq u tradhetua nga konsulli francez dhe pranoi te shkoje ne Cetine. Qeveria, franceze ndoshta edhe me marreveshtjen e Rusie vendosi t(ia dorzoje Boletinin Malit te Zi, keshtu u be pjesemarrese ne krimin dhe pabesine e Malit te Zi, ne diten e fundit te pavarsis se tij, para se te kapitulonte nga ushtria e Austro-Hungarise.

Konsulli malazias ne Shkoder, A. Martinoviq, sipas kujtimeve te tij te deponuara (ne doreshkrim), ne Arkivin e Institutit Historik te Malit te Zi ne Podgorice, me titull: "Pushka e Boletinit" thote:"Me kujtohet, se Boletini me garden e tij, djemte, dhe te afermit, ishte i qete kur erdhi ne Konsullaten tone, por, siç dukej, ne mendime te thella. Me dorezoi pushken e gjate te tij, pa fisheke. Ne, per çdo rast sigurie, vume rojet rreth konsullites. Me anije lufte dhe xhandart e mbretit Nikolla, Boletini me shoke, se pari shkoi ne Rijeka Crnojeviq dhe pastaj ne Cetine". Martinoviqi vazhdon:" Krajl Nikolla heren e dyte me prenoj ne audience. Me kerkoj qe t(i tregoj, se si eshte dorezuar Isa Boletini me ndermjtesimin e konsullit francez ne Shkoder?" Une e njoftova:" Se pushken e vet pa fishk, si u tha me perpara, Boletini e muar nga dora e kafazit ( rojes se tij personale ), dhe po ate momente me dha mua, si shenje dorzimi te tij!" I diftova Krajlit, se pushka e Boletinit gjindet tek une te cilen e kam sjelle nga Shkodra, do t(ia dorzoj kujt te me jepet urdheri..

Mbreti atehere me tha: " Nuk lypet t(a sjellesh, as t(a dorzosh kujt, por mbaje per vete."Po ashtu urdheroj:Shkruaje ne kondak ( te pushkes ):" Kjo eshte pushka e te famshemit Isa Boletini, gjakpiresit te njohur te serbevet, dhe Krajli ( Gospodari ) ia dhurone konsullit te vet, te vyeshen A.Martinoviq , si kujtim me rastin e pushtimit te persrishem ( heren e dyte ), te Shkodres ne qershor te vitit 1915!." Nuk e dij sepse nuk e kam zbatuar kete urdher te larte!? Ndoshta per shkak te rrethanave! Pushken e kam rujtur ne kohe te okupacionit austriak me ndihmne e mikut dhe kolegut t(im konsullit te atehershem te Greqise ne Cetine z. Rentis. E maj edhe sot si kujtim me vlere historike ne kolekcionin t(im te armeve te vjetra.

Nuk eshte e vertet se Boletini i ka keqtrajtuar serbet ne Kosove, perkundrazi , ai e ka mbrojtur pakicen serbe qe jetonte atje nga pushteti arbitrar ( tiranik ) i xhontuqve qe donin t(i debonin me dhune. Ky fakt eshte i qarte, siç e ka konstatuar edhe historiani i njuhur anglez Xh. Suair ne punimin e tij me titull " Shqiperia - Ngritja e nje mbreterie "(J.Swire Albanie. The rise of a kingdom).

Me renien e Parandorise Osame me 1912, kishte ndryshuar politika e Malit te Zi ndaj shqiptareve ne pergjithesi, dhe Isa Boletinit ne veçanti. Ata nuk kishin me interes per bashkepunim. Ushtria malazeze kishte bere krime gjate Luftes Ballkanike ndaj banoreve te Plaves, Gucise, Pejes, Gjakoves dhe viseve te tjera shqiptare. Po te njejtin veprim kishte vazhduar kjo ushtri e komanduar nga gjenerali famekeq Radomir Veshoviq ndaj shqiptareve, kur okupoj edhe viset e Shqiperise se Veriut me 1915. Ata kishin internuar nje numur te madh patriotesh si : Mehmet Pashe Derallen, Hil Mosin, Aqif Pashen, Luigj Gurakuqin e te tjere, ne Podgorice dhe vendet e tjera te Malit te Zi.

Ne kujtimet e veta, i nipi i Isa Boletinit, Tafil Boletini, sipas autorit te jeteshkrimit te Isait, Skender Laurasi, ne mes te tjerave thote:"Na tue qene ne kosullaten franceze, shihnim konsullin e Malit te Zi, A. Martinoviqin, te takohej me kolegun francez. Qellimi i tyre kishte qene te terhiqej Boletini ne kurth."

Per kete figure te madhe historike ishin te interesuara edhe fuqi te tjera te kohes, ndoshta me qellime me te mira se Franca. Tafili ne vazhdim thote: "Atje e pat ftuar gjenerali Filips, ne ate kohe atashe ushtarak i Anglise ne Cetine, kurse me vone ish komandant i ushtrive nderkombetare ne Shkoder. Ai i kishte thene qe te shkonte mysafir ne ambasaden e tyre dhe ai do ta nxirrte nga Mali i Zi me aeroplan! Boletini ishte pergjigjur se kishte qene ne konsullaten e tyre ne Shkoder, por e kishte gjetur te mbyllur. Tani, pasi, francezet e kae ftuar me pare, nuk mund ta shkelte buken e bujarit. Por ky i fundit qe ia dorezoi Boletinin me shoke gjakatareve malazeze, kishte pas qene tradhetar e jo bujar"!

Mali i Zi, pak gjera i bente pa dijenine e Rusise Cariste. Me siguri edhe ketu do te jene perzier gishtat e tyre, si hakmarrje per vrasjen e konsillit rus ne Mitrovice me 1903, siç e kemi cek me perpara. Po ashtu Boletini kishte edhe "mekate" te tjera ndaj politikes shoviniste te Cetines, sidomos, ne lidhje me organizimin e kryengritjes se re ne Kosove, me 1911, sipas deshirave te Krajl Nikolles, kur Boletini u kthye me 250 kryengrites te armatosur nga Mali i Zi, ku kishin qene ne emigrim, nga vera e vitit 1910, deri ne mbarim te marsit 1911! Poashtu, dhe Beogradit, sepse nuk ishte pajtuar me shume deshira te tyre... Tamam ne ate kohe Isa me shoke qe internuar ne Nikshiq nga ana e Malit i Zi, por tani me qellime te erreta dhe jo si kishte ndodhur me 1911, kur ai gezonte azilin politik dhe pergatiste kryengitjet shqiptare.Ne kete kohe, malazezete e serbet ishin ne gara, se kush dota kene ne anene e vet Boletinin!..

Tafil Boletini pohon: "Nje nate, ndersa ishim ne mes ushtrise nga njera ane, dhe xhandarmerise ne anen tjeter. Çeshtja e konflikit ishim ne kosovaret. Aty u ndane me dysh, kush ishte pro dhe kush kunder Rolin kryesor e luajti pronari i shtepise ku banonim, z. V. Zlatari, i cili ose kishte perkrahje nga opozita e mbretit Nikolle, ose kishte simpati per Boletinin dhe trimerine e tij. Ndoshta edhe per mbrojtjen e interesave te veta. Por me ne fund na mbrojti nga ekzekutimi.

Te nesermen ushtria kishte ndrruar vendbanimin e kosovareve dhe i kishte vendosur ne Danillovgrad. "Pas disa ditesh erdhem ne Podgorice ku u vendosem ne shtepine e Lumoviqit. Kapteri, qe na thoshte se aty nuk kishte veçse nje vend fjetjeje, edhe pse ishin dhe tri dhoma". Te internuarit kishin protestuar qe te ishin te gjithe se bashku, per arsye se Isa qe i semure,. Ketu ishin strehuar edhe Tafili, edhe Abdullah Maxhuni.

Naten e dyte, organet ekzekutuese donin te vritnin Boletinin me shoke por ketij krimi i kishte kundershtuar kapteri, i cili e ktheu prapa grupin e ekzekutimit!

Tashme Isa e dinte mire se çfare e priste, se e kishte lajmeruar Abaz Selaci me perpara. Tafili ne kujtimet e cituara thote: "M(u dhimke axha kur thoshte: "Ah. mos t(u kisha ju me vedi sa me qejf do t(u linja shpirtin ne dore. Une i kam edhe gjashte djem te tjere e s(kam gajle po me dhimbeni ju, tre nipat qe nuk leni mashkull ne shtepi dhe ajo nane e shkrete qe jet pa djem"! I thashe aty per aty: "Axhe, per kete pune aspak mos u merzit. Ne qofte e thane qe ne tre vellezerit te vdesim pernjihere ani pra, le te bahet! Kudo qe te ishim larg njenti-tjetrit, vdekja do te na gjente, pra ma mire me vdek gjithe bashke ketu ndaj teje e me nder".

Ne ate kohe, propoganda shoviniste malazeze kishte hapur parulllen se gjoja kaçaket shqiptare duan te djegin Podgoricen. Pronari i baneses i kishte thane Ises: "Fati im ju pruni ne konukan tim per me shpetue shtepine dhe pasurine time nga kaçaket qe duen me plaçkite e me djege Podgoricen". Tafili vazhdon: "Here pas here na thirrnin ne zyren ushtarake. Çdo here zyrtaret na thonin: "Te vini mbasdite!" Diten e trete, me 23 janar 1916, te dielen perseri na thirren ne Ministrine e Luftes, tek gjenerali-kriminel, R. Veshoviq. Perseri na thane te vini imbasdreke!.Tani ushtria austriake kish hyre ne qytet. Detyra e mbajtjes se qetesise i ishte besuar kriminelit te njohur Sav Llazareviqi-Batara, me dy batalione xhandaresh. Sipas fjaleve te Tafilit dhe dokumentave historike qe i ka shfrytezuar autori i ketij shkrimi, mbi 50 xhandare kishin rrethuar ne te dy anet uren "Princesha Milena" mbi lumin Ribnice, afer kishes katolike. Qyteti ishte mbyllur, pushtet me s(kishte! Dy vellezvrit e Tafilit, Jonuzi dhe Haliti, me Hajdar Radisheven. po ktheheshin ne shtepi tek axha. Patrulla, qe priste ardhjen e Boletinit me shoke, i ndali me urdher te oficerit. Xhanderet me pushket gati per te shtene pyeten se cili nga ata ishte Isa Boletini? U ndigjue nje ze qe te mos shtijne se nuk ishte me ta. Kur kishte ndegjuar Jonuzi shpjegiment qe i dha oficeri xhadareve,vrapoi te kalonte uren per te lajmeruar Isen,se çefar kishin pregaditur per te. Por, pasi kishin zene uren, keta te tre i futen nje shtepi me roje. "Tue qene se ura u mbyll, ata nuk u duken deri sa hipen ne ure met(dukur, u dha shenje"Qe ku asht Isa Boletini" dhe mbrapa tij e zune edhe hyrjen"- rrfen Tafili: "Axha me Jonuzin e shoket u rrethuen nga te gjithe anet. Oficeri komandues me ze te larte i ftoi: "Dorezoni armet!" dhe axha "Jo besa, s(ja kam dorzue as kraljlit, as mbretit!" dhe nxorri nagantin. E para e shtime qe e Niko Buriqit. Ne flake te kesaj perpjekjeje shtinte axha dhe shoke e tij perreth me nga dy revole ne dore, sa i zbrazen te gjethe fisheket. Djali i axhes, Halili, qe erdhi ne ate çast tok me Idrizin, u ra me nje bombe qe ai pat marre Nikoxhandarit".

Siç dihet, ketu u vra Isa Boletini me te bijjte dhe Zahidi, dy nipat, Jonuzi dhe Haliti, pastaj Selim Hajdar Radisheva, kunati i Isase djali i vellait te hajdarit, Idriz Blini dhe Myslim Niman Bala nga Isniqi. Burimet malazeze te kohes thone se edhe pala sulmuese pati 8 te vrare dhe disa te plagosur, numri i sakte i tyre nuk eshte gjetur ne dokumentat qe i shyfrytezova per kete çeshtje.

Nje kronike malaziase e asaj kohe, ne mes te tjerave thote: "Fillim i luftes se Pare Boterore dhe okupimi i Malit te Zi nga Austo-Hungaria e gjete Isane me shoke ne Podgorice. Ka baunuar ne ane te majte te Lumit Ridnice, ne qyetetin e vjeter, sot "Bulevardi B. Jovanoviq", ne shtepi te Lumoviqit. Ministri i ushtrise malazeze R. Veshoviq ka mbetur ne Podgorice, pasi kishin dezrtuar mberti dhe qeveria ne Itali, me detyre qe te nenshkruaje kapitillimin e ushtrise.

Sipas dokumentave ne fjale, ai ka menduar qe te organizoje luften guerile dhe per kete qellim te angazhoje Isen per ta ndihmuar dhe, ne qofte se do t(a veje nen komande te vet, dot(ia arrije qellimit. Gjoja, Veshoviq per kete arsye kishte urdheruar qe te ftohej Boletini me garden e tij per t(i çarmatosur. Kronisti i kohes shkruan se per kete çeshtje gjoja, erdhi deri ne mosmarreveshje! Ne qofte se ka ndodhur keshtu, pse pala malazeze do ta vriste Isane me shoke gjate interrnimit ne Nikshiq dhe Danilograd?

"Pobjeda", e perditshme nga Titogradi, me 26 maj 1980 ne rubriken "Kronika e vjeter e qytetit" botoi nje shkrim te shkurter ne lidhje me kete ngjarje.

Gjera qesharake nga nje shkencetar i ketij profili!!!

Ne skicen per biografine e vet kete dite zie te popullit shqiptar e cek dhe Millovan Gjillas, njeri nga bashkepunetoret me te afert te J.B.Titos ne ish Jugosllavi, pastaj disidenti numur nje nga "Bota komuniste" ne Perendim. Ne librin e tij "Land Without Justice" , Nju Jork (Toka pa zakon-ligj), fq. 51 etj., shkruan se sipas kujtimeve te atit te tij, Nikolla Gjillas, kapiten i policise se lartpermendur "lufta me vullnetaret e Ises nuk zgjati shume edhe pse ai u mbrojt heroikisht. Ne sulm u vra udheheqesi me te afermit e tij " garda e vjeter "I plagosur rende eshte çuar ne gjunje edhe pse i pafuqishem te nbaje pushken (?), ka shti me revolver, me deshiren qe ta paguaje sa me shtrenjet jeten e ve. Babai ka vrapuar tek ai, por shqiptari trim i pashefrenuar e mbeshteti revolverin ne doren e majte te tij,po nuk pati kohe qe ta zbraze, nje ushtar ia shkrepi dhe ai ra. Perseri ka shpejtuar tek Isa. E par me sy te pergjakshem. Ka folur dishka ne gjuen e vet por babai nuk e ka kuptuar, pohon, Millovan Gjillas. Ai shton: "Babai mori mauzerrin" e tij si kujtimin me te madh. Ne jeteshkrimin e vet zoti gjillas thote se Nikolla Gjillas e pagoi kete kujtim te madh me koken e vet ne vitin 1941, per hakmarrje.

Gjithashtu autori i libri me hollesi njofton per veprat kriminale dhe gjenocidin e babait te vet me koleget e tij, xhandaret e mbretit Nikolla ndaj popullit shqiptar dhe atij mysliman me 1912/13.

Ne afersi te kufirit shqiptaro-malazez, ne mes Tuzit dhe Podgorices ne Cem, ne varresat kolektive myslimane, disa kohe kane pushuar eshtrat e kryetrimit te Kosoves kur vellezrit kosovar ne menyre sekrete i kaluaran ne Kosoven e tij.Se pari kje varreze ne jug te qytetit te Pogorices,ne Pobrezhje, me 25 janar 1916, ku moren pjese bashkelutetaret e tij dhe gjithe shqiptaret vendas e te tjere. Fjalen mortore e mbajti z. Nasuf Dizdari nga Shkodra. Vdekja tragjike kurre nuk e shkeputi shpirtin, shpresen dhe mesazhin e tij nga populli yne. Ai u be ispiracioni me i madh i brezave te ardhshem. Isa Boletini, hero i popullit, shfaqet ne skenen e luftes te popullit shqiptare per liri me moton" Me mire vdekjen,se roberine ."

[Leonardi]

Arkivat ekspozojnë edhe letrën origjinale të ministrit turk në Cetinjë ku dëshmohet me hollësi se si u vra luftëtari prej malazezve në Podgoricë, bashkë me dy djemtë e tij, Halili dhe Seidi dhe pesë shokë.

Isa Boletini, 90 vjet nga vrasja e një patrioti

E. Demo

Nuk ka mbetur nga dora e tij asnjë material dokumentar për të përcaktuar pikëpamjet e tij politiko-shoqërore. E megjithatë 90 vjet pas vrasjes së luftëtarit dhe patriotit Isa Boletini, akademikët e nderojnë si të ishte një udhëheqës shpirtëror. Instituti i Historisë e përkujtoi dje këtë përvjetor në Akademinë e Shkencave në Tiranë ku kanë referuar historianët Marenglen Verli dhe Fatmira Musaj, autore e biografisë së vitit 1987 “Isa Boletini”. Me interes ishte fondi dokumentar dhe fotografik që ekspozoi Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave. Dokumente që nga gjenealogjia e familjes Buletini, shënime ku flitet për origjinën e familjes së Isa Buletinit, jetën dhe aktivitetin e tij, ultimatumi i qeverisë malazeze për largimin e tij nga Mali i Zi në Nikshiq; letër e Filip Krajës ku thuhet se në thirrjen e parë për luftë të Isa Buletinit, Ded Gjo Lulit e Has Jakup Ferrit, u mblodhën 50000 luftëtarë. Madje gazeta të kohës si “Jeni Gazeta” botuar në Ferizaj flasin për lëvizjet kryengritëse të udhëhequra nga luftëtari në krahinën e Shalës, të Sanxhakut të Pejës gjatë verës. Kështu pra Isa Buletini nga Mitrovica ishte vënë në krye të forcave kryengritëse shqiptare në luftë kundër turqve 1911.
Në një dokument tjetër dëshmohet informata e përfaqësuesit të Austro-Hungarisë në Stamboll mbi përpjekjen e qeverisë turke për të shtënë në dorë krerët e lëvizjes shqiptare si Isa Buletini, Idriz Seferi. Një vit më vonë, i njëjti përfaqësues informon se Buletini e ka krejt në dorë Mitrovicën. Jemi në ditët historike të fundit të nëntorit 1912. Në një telegram të datës 21 nëntor të Mit’hat Frashërit, dërguar Syrja Vlorës, njoftohet ardhja e delegatëve nga Kosova: Isa Buletini, Ajdin Bej Draga, Mehmet Pashë Dërralla, për të marrë pjesë në Kuvendin e Vlorës. Nga fototeka e arkivave u ekspozuan imazhe fort të njohura ku patriotin e shohim ose mes çetave të luftëtarëve ose me udhëheqësit politikë. Ka edhe imazhe ku patrioti paraqitet si i fotografuar nga Marubi, hijerëndë dhe me autoritetin që i ka vlejtur për të mbajtur pas vetes patriotë të tjerë. Është aty letra e Isa Boletinit (në dokumente të ndryshme mbiemrin e tij e gjejmë të shkruar Buletini), dërguar Ismail Qemalit, mbi gjendjen e vështirë të shqiptarëve të Gjakovës dhe dërgimin e ndihmave me ushqime e veshmbathje. Letër e nënshkruar më 03.08. 913. Ai e informon kohë pas kohe plakun e Vlorës dhe i përshkruan gjendjen e vështirë në krahinat e Gashit, Krasniqes, Hasit, Bytyçit, Plavës dhe Gucisë. Mes dokumenteve është edhe lista e pagave, 1914, ku përmendet Bajram Curri, Isa Buletini etj. Krahas letrës e cila njofton zënien rob të Isa Boletinit dhe shokëve të tij më 23 gusht 1915 dhe letrës së Sotir Koleas dërguar Mit’hat Frashërit në Bukuresht ku mes të tjerash e njofton për vrasjen e Isa Boletinit, arkivat kanë fiksuar në stendat e ekspozitës së djeshme letrën origjinale të ministrit turk në Cetinjë ku dëshmohet me hollësi se si u vra luftëtari prej malazezve në Podgoricë, bashkë me dy djemtë e tij, Halili dhe Seidi dhe pesë shokë të tij.
Patrioti i shquar shqiptar, strategu popullor, organizator dhe udhëheqës i lëvizjes shqiptare për liri dhe bashkim “Hero i Popullit”, Isa Boletini (1864-1916) u lind në fshatin Boletin të Mitrovicës, në një familje me traditë patriotike. Në moshën 17- vjeçare ishte luftëtar për Lidhjen Shqiptare të Prizrenit në betejën kundër forcave otomane. U bashkua me patriotë të tjerë si Haxhi Zeka në lidhjen e Pejës 1899-1900.
Gjatë periudhës 1901-1902 ishte një nga luftëtarët kryesorë kundër serbo-malazezve. Gjatë Luftës Ballkanike në tetor 1912 u hodh në mbrojtje të trojeve shqiptare kundër serbëve. Në ditët e pavarësisë e shohim përkrah Ismail Qemalit në Vlorë dhe më pas me patriotë e luftëtarë të tjerë në mbrojtje të qeverisë së Vlorës. Në 1913, Boletini shkon në Londës si anëtar i delegacionit shqiptar bashkë Ismail Qemalin. Jeta e këtij udhëheqësi popullor u ndërpre më 23 janar 1916

Dokumenti
Tragjedia ka ndodhë kësilloj:
Is Bulatini kur doli prej meje, të birin e tij Halil edhe nji shokun e vjetër të tijë, i gjet se kishin dalë jashtë, por, me qenë se ay vetë, kishte shkuem prej nji sokakut tjetër, nuk mujti me u has në rrugë me ta. Por Halili, me shokët e tij, kuer arriti karshi godinës qeveritare, dhe afër urës që asht nji qind e pesdhet metro larg nga godina, përpara u doli nji detashment gjindarmësh t’Pejës, të cilët ishin pregatit për me vra Is Buletinin. Gjindarmët, Halilit dhe shokvet të tij, ju propozuan që të dorëzojin armët. Kurse këta revolverët, i kishin të mbulueme në brezat e tyne, dhe qeverija Is Bulatinit dhe dymdhet shokvet të tij, u kishte dhanë leje me mbajtë armë, dhe General Vushoviqi, u kishte lëshue në duerët e tyne, nji shkresë të firmueme me firmën e tijë, mbi mbajtjen e armëvet. Prandaj Halili me shokët e vetë tuke përmendë këto leje e këto shkresa, u përgjegjën se armët nuk do ti dorëzonin, dhe me ardhjen e ushtrisë Austro-Ungare, ku do të mblidheshin armët e malazezvet ishin gati dhe ata me dorëzue armët. Por gjindarmët u pezmatuen dhe ngulnin kambë mbi dorëzimin e armëvet, kjo provokoji nji zanje, kapiten Tajar Tetova, Tojer Ibrahim Prishtina dhe Shefqet Korça, duke parapa përfundimin e keq të grindjes, hynë si ndërmjetës në mes të tyne... Oficerët e sipër përmendun ju luten gjindarmëve, qi t’i çonin në polici... Forma e pretekstit tregonte çiltazi se qëllimi i vërtetë i malazezvet ishte vrasje, por atë që dishrojshin ma fortë ish personi Isa Bulatinit me vra mbasandaj vinin njerëzit e tij, prandaj kjo grindje ishte ngref me qëllim që tërhiqeshin Isa Bulatinin e ta gjuejshin atje, ma në fund ashtu u ba...
Nga raporti i ministrit turk në Cetinjë mbi vrasjen e Is Buletinit

Shekulli 24/01/2006

[Leonardi]

ISA BOLETINI SIPAS MILLOVAN GJILLASIT

Rënia e Akilit shqiptar

Sivjet është 90-vjetori i rënies së Isa Boletinit. Do të ishte në nder të shqiptarëve dhe të malazezëve ta kujtonin në Podgoricë rënien e tij dhe mundësisht së bashku t`i bënin një përmendore në atë qytet.

Gjekë Gjonlekaj / New York - Koha Javore

Pas Luftës së Dytë Botërore deri në vjeshtën e vitit 1966 ishte ndaluar mësimi i historisë së popullit shqiptar në shkollat shqipe në ish-Jugosllavi. Për heronjtë tanë kombëtarë kishim mësuar nga këngët popullore ose kishim dëgjuar nga transmetimet e Radio-Tiranës. Rapsodët kishin kënduar për luftëtarët shqiptarë të lirisë. Lahutarë sot e kësaj dite këndojnë:

"Kur kanë dalë kaçakët e hyrrjetit
S`kanë gjet vend për këtej detit
Der që dalë kanë në bajrak të Trieshit
Në bajrak të Trieshit kur kanë mbrri
Hapën derën 200 shtëpi
Prej Kosove këtu ia mbrrini
Me çet t`vet Isë Boletini"

Pas rënies së Aleksander Rankoviqit nga pushteti, shqiptarët kishin fituar disa të drejta kombëtare, midis tyre edhe lirinë e mësimit të historisë kombëtare. Profesor Ali Hadri në bashkëpunim me disa historianë të tjerë të Kosovës kishin ribotuar Historinë e Popullit Shqiptar, bile kopertinën e kishin ilustruar me fotografitë e Ismail Qemalit dhe Isa Boletinit. Kjo mbulesë ishte parë me respekt të madh . Isa Boletini ishte vrarë në qytetin e vendlindjes sime. Për rënien e tij heroike është folur shumë. Ai kishte rënë te Ura e Ribnicës. Një zonjë shqiptare nga vendlindja ime, e quajtur Pretë Lucja, e kishte parë me sytë e saj vrasjen tragjike dhe heroike të Isa Boletinit. Ajo kishte qenë e martuar me oficerin çek Joseph Borinski dhe në atë kohë kishte jetuar në Podgoricë. Para 50-vjetësh ajo tregonte hollësi për vrasjen tragjike të Isa Boletinit dhe trimave të tjerë shqiptarë. Përshkrimet e saj ishin shumë të dhembshme. Ajo tregonte për sjelljet mizore të bandave malazeze kundër Isa Boletinit dhe luftëtarëve të tij. Shumë qytetarë malazezë e kishin parë me sytë e tyre rënien e Isës dhe trimave të tij shqiptarë dhe ishin zemëruar për sjelljet çnjerëzore të atyre bandave, tregonte Pretë Lucja.
Në fillim të shekullit të kaluar diaspora shqiptare kishte lexuar dhe dëgjuar shumë për luftërat heroike të Isa Boletinit. Ai kishte qenë Adem Jashari i kohës sonë. Në vitin 1910 shqiptarët e Amerikës dhe prijësi i tyre Fan Noli kishin parashtruar idenë e ftesës së Isa Boletinit në Amerikë. Bile ne një kuvend të madh shqiptarësh në Boston, në fund të fjalimit Fan Noli kishte thënë "Rroftë Isa Boletini".
Në tetor të vitit 1989, Dr. Ibrahim Rugova dhe Profesor Engjëll Sedaj gjendeshin në Amerikë për 300-vjetorin e Pjetër Bogdanit. Me këtë rast u ishte përgatitur një vizitë në kryeqytetin amerikan. Atë mbrëmje para nisjes së tyre për në Washington e krahasuam me vajtjen e Isës në London. Ibrahim Rugovës nuk i kishte pëlqyer krahasimi dhe shtoi: "Isa ishte folklor". Nuk bëri asnjë koment tjetër. Më vonë disa gazetarë besnikë të Lidhjes Demokratike të Kosovës që ishin vendosur në Amerikë pas dëbimeve me dhunë nga puna, kishin bërë një propagandë shumë të ndyrë kundër Isa Boletini, edhe pse shume historianë dhe shkrimtarë të huaj kishin treguar respekt të jashtëzakonshëm për këtë hero legjendar të popullit shqiptar. Midis tyre kishte bërë pjesë edhe shkrimtari i njohur dhe disidenti anti-komunist Millovan Gjillas me veprën e tij letrare "Toka pa Drejtësi"(Land without Justice) botuar anglisht në New York në vitin 1958 nga "Harcourt, Brace &World , Inc. Millovan Gjillas shkruan:
"Beteja e Isës me ushtarët e tij vullnetarë nuk kishte vazhduar shumë, pavarësisht heroizmit të rreptë të shqiptarëve. Nga kjo goditje kishte rënë udhëheqësi i tyre dhe besnikët e tij më të devotshëm. Njerëzit më të afërt të Isës ishin likuiduar dhe të tjerët ishin shpërndarë në katër anë. Isa Boletini ishte vrarë. Por kishte luftuar trimërisht, bile për një kohë të gjatë pavarësisht se kishte mbetur i vetëm në rrugë të madhe. Ashtu i plagosur ishte ngritur në gjunjë dhe sado që nuk kishte fuqi për ta mbajtur pushkën qëllonte me revole që të paktën të vriste ndonjërin prej armiqve para se të jepte shpirt. Babai im ishte turrur me vrap drejt tij dhe shqiptari i pamposhtur e kishte kaluar revolen në dorë të majtë,por nuk kishte pasur kohë të hapte zjarr. Një ushtar e kishte vënë në shenjë dhe Isa kishte rëne përdhe. Babai ishte afruar me vrap dhe Isa e kishte shikuar me sytë e tij të mëdhenj e të përgjakur, kishte thënë diçka në gjuhën e tij amtare dhe në atë çast kishte dhënë shpirt. Babai e kishte marrë mauzerin e tij të gjatë me dorezë të stolisur argjendi dhe e kishte ruajtur si kujtimin më të shtrenjtë. Për çudi edhe ne fëmijeve na vinte keq dhe ndjenim hidhërim dhe kishin mbajtur zi për Isa Boletinin. Edhe babait i vinte keq, megjithëse ai ishte krenar që ishte vrarë prej grupit të tij. Ky ishte një pikellim i veçante, ishte më tepër një admirim për një hero sypatrembur të Shqipërisë, që kishte luftuar deri në fund në një fushë të zhveshur në mes të rrugës së madhe, pa iu lutur kurrkujt dhe pa falur kurrkënd, ashtu drejt në këmbë i pambrojtur. Admirimi për të bënte pjesë gjithashtu në pikëllimin tonë. Në qoftë se një njeri duhet të vdesë, do të ishte mirë të binte ashtu siç kishte rënë Isa Boletini. U kujtoftë përjetë nga ata që e panë dhe nga ata që kanë dëgjuar për të. Shumë më vonë ne i patëm treguar babait dhe e ngacmonim për këtë se kishim lexuar që Isa Boletini kishte vdekur në Shkodër. Babai nuk e pranonte një gjë të tillë. Por për të nuk kishte aq rëndësi nëse ky kishte qenë Isa Boletini vetë apo ndonjë nga oficerët e tij - kryesorja ishte se shqiptarët që kishin luftuar në atë betejë dhe sidomos prijësi i tyre që nuk mund të ishte njeri tjetër veç Isa Boletini - ishte vrarë. Babait i kishin thënë se ky ishte Isa. Dhe kjo mjaftonte për të, fakti i rënies së tij ishte provuar për jetë të jetëve me zjarrin e pushkëve".
Revistat më të njohura letrare dhe politike amerikane, siç ishte"The New Yorker" dhe "The New Republic" kishin shkruar shumë për këtë vepër, bile e kishin cilësuar si më të rëndësishmen të botës komuniste pas "Donit të Qetë" të Sholohovit. Natyrisht se një përshkrim i tillë për heroin tonë legjendar Isa Boletinin në një vepër kaq të madhe e kishte nderuar atë pjesë të rëndësishme të historisë sonë kombëtare.
Sivjet është 90-vjetori i rënies së Isa Boletinit. Do të ishte në nder të shqiptarëve dhe të malazezëve ta kujtonin në Podgoricë rënien e tij dhe mundësisht së bashku t`i bënin një përmendore në atë qytet. Nga përshkrimi shumë i fuqishëm i Millovan Gjillasit për rënien e Akilit tonë mund të mësojnë poetët, artistët dhe historianët shqiptarë dhe më gjerë.

(Autori është botues dhe ish gazetar i Zërit të Amerikës)